ŞER DI ROJA 10’AN DE YE: LI ÎRANÊ, KÖRFEZÊ Û LÎBNANÊ TENSIYON ZÊDE DIBE

Şerê ku di 28’ê Sibata de di navbera Îsraîl û Îranê de dest pê kir, gihîştiye roja 10’an. Bandora şerê li ser herêma mezin dibe. Hêzên Îsraîlê êrişên nû li navenda Îranê dikin û Tahran jî fûzeyan diavêje. Welatên Körfezê jî bi êrişên dron û fûzeyan re rû bi rû dimînin. Li Lîbnanê bombardîman û şer didome, û bazarên enerjiyê jî ji ber şerê têne têkbirin.

Li cepheya Îranê êrişên beramber didomin

Artêşa Îsraîlê ragihand ku pêlê nû ya êrişan li navenda Îranê dest pê kiriye ku armanca wê “binyadên rejîmê” ne. Tel Aviv ragihand ku operasyon li dijî binyadên leşkerî û rêveberiya Îranê ne.

Ev êriş, piştî ku Mücteba Hamaney wek rêberê olî yê nû hat hilbijartin, bû operasyona yekem ya Îsraîlê.
Hamaney ji aliyê Meclîsa Pisporan a 88-endamî ve hat hilbijartin. Hêzên Parastina Şoreşa Îranê, artêş, polîs û saziyên dîplomasiyê jî ragihandin ku ew bi wî re ne.

Televîzyona dewletê ya Îranê IRIB ragihand ku Tahran piştî hilbijartina rêberê nû êrişa yekem a fûzeyan li dijî Îsraîlê kir. Di hin vîdyoyan de hat dîtin ku li ser hin fûzeyan nivîsîbû:
“Di fermana te de ne, Seyyid Mojtaba.”

Di heman demê de, li ser medyaya civakî hin vîdyoyên protestoyan li Tahranê hatin belavkirin ku di wan de hin kes li dijî Hamaney sloganan didan.

Ji aliyê Amerîkayê ve daxuyaniyek: askerekî din mir

Hikûmeta Amerîkayê ragihand ku di operasyona “Epic Fury” de askerekî Amerîkî ku birîndar bû jiyana xwe ji dest da. Bi vî awayî, ji 1’ê Adarê vir ve hejmara askerên Amerîkî yên mirî gihîştiye heftan.

Serokê Amerîkayê Donald Trump jî got ku şer tenê bi biryara hevpar a Îsraîlê re dikare bi dawî bibe. Trump di daxuyaniyeke de got ku Îran dixwest Îsraîlê tune bike û Washington û Tel Aviv li dijî vê tehdîdê bi hev re dixebitin. Li ser hilbijartina rêberê nû jî Trump got: “Em ê bibînin çi dê bibe.”

Welatên Körfezê bûne armanc

Bandora şerê li welatên Körfezê jî derket holê. Sibeha Duşemê Bahreyn, Kuweyt, Qatar, Emîrtiyên Erebî yên Yekbûyî û Siûdî Erebistan bi êrişên fûze û dronan re rû bi rû man.

Wezareta Tenduristiyê ya Bahreynê ragihand ku di êrişa dronê ya Îranê li herêma Sitra de 32 sivîl birîndar bûn. Di nav wan de zarok jî hene û rewşa çar kesan giran e.

Her weha, êrişa Îranê li kompleksa petrolê ya Al-Maameer şewitandin çêkir. Şirketa petrolê ya neteweyî Babco ragihand ku ji ber êrişan rewşa “mecbûrî” ragihandiye.

Wezareta Parastinê ya Siûdî Erebistanê jî ragihand ku çar dronên ku ber bi qada petrolê ya Şeybe ve dihatin, ji aliyê pergalên parastina asmanê ve hatin xistin. Riyad êrişên Îranê bi tundî şermezar kir.

Emîrtiyên Erebî yên Yekbûyî jî ragihandin ku ew bi êrişeke fûzeyê re rû bi rû man û pergalên parastina asmanê hatin bikaranîn.

Li Lîbnanê bombardîman û şer didomin

Artêşa Îsraîlê ragihand ku di roja 10’an a şerê de li başûrê Beyrutê êrişên hewayî kir. Îsraîl got ku armanca êrişan binyadên Hizbullah ne.

Li gorî ajansa nûçeyan a fermî ya Lîbnanê ANI, di êrişan de li bajarê Tayr Debba sê kes mirin û 15 kes birîndar bûn.

Di Geliyê Bekaa de jî di navbera hêzên Îsraîlê û Hizbullah de şerên giran çêbûn. Hizbullah îdia kir ku askerên Îsraîlê bi helîkopteran hatin daxistin û di şerê de helîkopterekî Îsraîlê hat xistin.

Di hefteyekê de di êrişên Îsraîlê li Lîbnanê de zêdetirî 400 kes mirine.

Rêxistina mafên mirovan Human Rights Watch jî Îsraîlê tawanbar kir ku li Başûrê Lîbnanê li herêmên niştecihiyan amûrên fosforê spî bikar aniye.

Bazarên enerjiyê têk diçin

Bandora şerê li bazarên enerjiyê yên cîhanê jî zêde dibe. Îran hişyar kir ku ger êrişên li dijî tesîsên petrolê bidomin, dibe ku binyadên enerjiyê yên herêmê armanc bikin.

Artêşa Îranê di daxuyaniyekê de got:
“Ger hûn dikarin bihayê petrolê ya 200 dolarê ya her varîlê qebûl bikin, vê lîstikê bidomînin.”

Ji ber şer û bêbaweriyê li derbarê Tengava Hürmüzê de, bihayê petrolê bi lez bilind bû. Roja Duşemê bihayê Brent û WTI gihîşt ser 116 dolaran û ji sala 2022’an vir ve gihîşt asta herî bilind.

Serokê Amerîkayê Donald Trump jî got ku bilindbûna bihayê petrolê “bedelê piçûk e ji bo ewlehiya Amerîkayê û cîhanê”. Wî got ku ger tehdîda nukleerî ya Îranê were rakirin, bihayên petrolê dîsa dê dakevin.