ÎRAN Û ABD ŞERTÊN XWE JI BO ATEŞKESÊ RAGIHANDIN

Gerîla ku di navbera Îran û Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (ABD) de di demên dawî de zêde bûye didome, û şertên ku her du alî ji bo ateşkesek muhtemel pêşkêş kirine jî dest bi zelalkirinê kirin. Rêveberiya Tehranê ji bo dawî anîna şeran pênc daxwazên bingehîn derxistiye holê, lê tê gotin ku Washington jî planek muzakereya berfireh amade kiriye.

Li gorî agahiyên ku di medyaya dewletî ya Îranê de hatine weşandin, Tehran ji bo peydabûna ateşkesa domdar di herêmê de berî her tiştî daxwaza rawestandina hemû êrîş û hewldanên kuştinê li dijî xwe dike. Her weha Îran dixwaze ku mekanîzmayên navneteweyî yên ku destpêkirina şerê nû asteng bikin werin avakirin û zirarên şerê bi tazmînatê werin garantî kirin.

Di şertên Tehranê de rawestandina şer li hemû cepheyan yên herêmê û peydabûna ateşkesê ji bo “komên berxwedanê” yên nêzîkî Îranê jî cih digire. Her weha Îran daxwaza ku serweriya xwe li ser Tengava Hürmüzê di asta navneteweyî de were nasîn jî wekî şertê bingehîn pêşkêş dike.

Di aliyekî din de tê gotin ku ABD jî planek ji bo dawî anîna şeran amade kiriye. Li gorî van îdîayan, Serokê ABD Donald Trump çarçoveyek bi 15 xal amade kiriye û ji bo destpêkirina muzakereyan ateşkesa demkurt a mehekê pêşkêş kiriye. Tê îdîa kirin ku ev plan bi navbeyna Pakistanê hatî şandin Îranê.

Di plana Washingtonê de rawestandina tevahî ya bernameya nukleerî ya Îranê û derxistina tesîsên nukleerî ji karê wan de cih digire. Her weha vekirina Tengava Hürmüzê bi kapasîteya tevahî ji bo trafîka keştiyên navneteweyî, sînordarkirina bernameya fûzeyan ya Îranê ji hêla menzil û hejmarê ve, û qutkirina piştgiriya komên çekdar ên hevpeyman di herêmê de jî di nav daxwazên bingehîn de ne.

Li gorî van îdîayan, heke ev şert bên qebûl kirin, rêveberiya Washingtonê dikare rakirina cezayên aborî yên li dijî Îranê jî binirxîne.

Daxuyaniyên li ser domandina têkiliyên dîplomatîk jî tên kirin. Serokê ABD Donald Trump got ku muzakere didomin û êrîşên li ser binesaziyên enerjiyê yên Îranê ji bo pênc rojan hatine paşxistin. Lê rayedarên Îranî îdîayên ku dibêjin muzakereyek rasterast bi Washingtonê re heye red kirin.

Trump her weha got ku Îran pêşkêşiyeke “bi nirxê mezin” kiriye û îşaret kir ku ev pêşkêşî têkildarî herikîna enerjiyê ya di Tengava Hürmüzê de ye.

Her çend têkiliyên dîplomatîk didomin jî, tevgera leşkerî li herêmê balê dikişîne. Tê gotin ku ABD, ji bo kêmkirina gerîla li derdora Tengava Hürmüzê, amadehiya şandina nêzîkî 2 hezar leşker ji 82. Tîmeya Hava İndirme ya xwe bo Rojhilata Navîn dike.

Pêşketinên dawî nîşan didin ku ihtîmala muzakereyê hîn jî heye, lê amadehiyên leşkerî yên li qada şerê didomin jî nîşan didin ku gerîla hîn bi tevahî ne kêm bûye.