PIRSGIRÊKA KURDAN LI AJANDA BM’Ê: BANGA LI SER TIRKIYEYÊ KU PEYMANAN BI CÎH BÎNE Û “MAFA HÊVÎYÊ” BIPARÊZE

Di çarçoveya civînên 61’em ên Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi de li Cenevre’yê konferansek hat lidarxistin ku tê de mafên hindikahiyan li Tirkiyê û Sûriyê û her weha pirsgirêka Kurd hatin nîqaşkirin. Hiqûqnasan diyar kirin ku Tirkiye erkên xwe yên ji peymanên navneteweyî yên ku ew alîgirê wan e temam nake, biryarên Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nayên sepandin û binpêkirinên li Rojava’yê li dijî hiqûqa navneteweyî ne.

Di çarçoveya civînên ku di 23’ê Şubatê de li Birleşmiş Milletler Cenevre Ofisi dest pê kirin û heta 31’ê Adarê didomin, ji aliyê Irkçılığa Karşı Halklar Arası Dostluk Hareketi (MRAP) ve panela bi navê “Mafên Hindikahiyan: Rewşa li Tirkiyê û Sûriyê” hat lidarxistin. Di panelê de Raportorê Taybet ê BM’yê yê Mafên Hindikahiyan û profesorê Zanîngeha Cenevre’yê Nicolas Levrat, endamê IBAHRI’yê avukata Îtalî Eleonora Scala û hiqûqnasê Brîtanî Stephen C. Knight axaftvan bûn.

Levrat: Divê Tirkiye Erkên ICCPR’ê Bi Cîh Bîne

Nicolas Levrat di axaftina xwe de got ku bingeha mafên hindikahiyan yek ji wan Maddê 27 a Peymana Navneteweyî ya Mafên Sivîl û Siyasî (ICCPR) ye. Li gorî vê maddê, komên etnîk, olî an zimanî nikarin ji mafê jiyana çandî, bikaranîna ziman û pêkanîna baweriyên xwe bêpar bên kirin.

Levrat diyar kir ku hem Tirkiye hem jî Sûriye alîgirê gelek peymanên navneteweyî ne û Tirkiye divê destnexweşî li jiyana çandî ya hindikahiyan neke, azadiya ziman û olê asteng neke, cudakariyê pêşî bigire û rêyên serlêdanê yên bi bandor peyda bike.

Wî her weha bal kişand ku Tirkiye têgihîştina hindikahiyan li gorî Lozan Antlaşması dike û ji ber vê yekê komên etnîk wek Kurdan ji statûya fermî ya hindikahiyê bêpar dimînin. Wî her weha got ku Tirkiye wek endamê Avrupa Konseyi jî li ber mekanîzmayên Ewropî berpirsiyar e.

Scala: “Mafa Hêviyê” Nayê Sepandin

Avukata Îtalî Eleonora Scala di axaftina xwe de pêvajoya “Aştî û Civaka Demokratîk” ya ku ji aliyê Abdullah Öcalan ve hat destpêkirin nirxand. Scala got ku alîyê Kurd ji bo çareseriya demokratîk gav avêtine, lê hikûmeta Tirkiyê ji bo avakirina baweriyê gavên têr nagire.

Scala diyar kir ku Öcalan li şertên giran ên tecrîdê li Îmraliyê pêvajoyê dimeşîne û biryarên “mafa hêviyê” yên Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi nayên sepandin. Tevî biryarên Dadgeha Ewropî û Komîteya Wezîran a Konseya Ewropayê, şertan de guhertinek girîng çênebûye û hîn jî hezarên girtiyên siyasî di zindanan de ne.

Knight: Divê Li Rojava’yê Lêpirsîn Bê Kirin

Hiqûqnasê Brîtanî Stephen C. Knight bal kişand ser êrîşên li dijî herêma Rojava’yê li bakurê rojhilatê Sûriyê. Wî got ku di dema operasyanan de girtinên bêqanûnî, windakirina bi zorê, bikaranîna hêza neproporsyonal li dijî sivîlan û koçberkirina bi zorê hatine belgekirin.

Knight xurt kir ku li gorî hiqûqa mirovahiyê ya navneteweyî, parastina sivîlan erkek bingehîn e û divê mekanîzmayên lêpirsînê yên serbixwe werin xebitandin da ku berpirsan li ber dadê bisekin. Wî bang li civaka navneteweyî kir ku helwestek çêtir û şeffaftir bigire.