DI CIVÎNA TRUMP-ŞÎ DE AGENDA GUHERÎ: JI BO PEKÎNÊ HÜRMÜZ Û KRÎZA ÎRANÊ BÛN PÊŞÎ

Tê payîn ku Serokê Dewletên Yekbûyî Donald Trump vê hefteyê here Çînê û li wir bi Serokê Dewleta Çînê Şî Cinping re hevdîtinê bike. Rêwîtiya ku ji aliyê Pekînê ve jî hate pejirandin, tê payîn ku di navbera 13-15’ê Gulanê de pêk were.

Ev civîn piştî nêzîkî deh salan dê bibe yekem serdana serokekî Amerîkî ya bo Çînê û di demeke girîng de ji bo têkiliyên du aboriyên herî mezin ên cîhanê tê lidarxistin.

Di destpêkê de tê payîn ku ajanda sereke ya civînê şerê bazirganî yê navbera Amerîka û Çînê be. Lê piştî êrîşên Israîl û Amerîkayê li ser Îranê, krîza nû ya herêmî pêşîyên Pekînê guhert.

Niha ji bo hikûmeta Çînê yek ji mijarên herî girîng vekirina ewle ya Tengava Hürmüzê ye ku ji bo bazirganiya enerjiyê ya cîhanê girîngiyeke stratejîk heye. Tê gotin ku nêzîkî nîvê nefta ku Çînê îthal dike ji vê rêya avê derbas dibe.

Di meha Şubatê de Spî Sarayê daxuyandibû ku Trump dê here Pekînê û bi Şî Cinping re hevdîtinê bike. Lê piştî destpêkirina şer û zêdebûna tengezariyê li Rojhilata Navîn, civîn hate paşxistin.

Niha di civîna ku dîsa hate rojevê de, Çîn ne tenê li ser tarîfeyên bazirganî lê her wiha li ser bandorên aborî yên krîza Îranê jî rawestiyaye. Pekîn naxwaze bacên bilind ên gumrikê yên ku di serdema Trump de gihiştibûn %145 dîsa werin meşandin.

Di heman demê de, yek ji xofa mezin a Çînê jî rewşa qelsbûna aboriya cîhanê ye ku ji ber şerê Îranê çêdibe. Hişyariyên Fonda Pereyan a Navneteweyî li ser metirsiya resesyona cîhanî ji bo aboriya Çînê ya ku bi îxracatê dimeşe, wek xetereyek mezin tê dîtin.

Pisporan dibêjin ku di civîna Trump-Şî de yek ji mijarên sereke dê rola Çînê di çareserkirina krîza Îranê de be. Washington dixwaze Pekîn bandora xwe ya li ser Tehranê bikar bîne da ku Tengava Hürmüzê ji nû ve were vekirin.

Li gorî şirovekaran, dosyeya Îranê dikare ji bo Çînê di mijarên bazirganî û Taywanê de bibe serişteyek diplomatik.

Di heman demê de, pirsgirêka Taywanê jî ji bo Pekînê herî hestiyar dimîne. Firotina çekan a Amerîkayê ji Taywanê re ku sala borî hate pejirandin, bertekên tund ên Çînê kişand.

Pisporan dibêjin ku civîna Trump-Şî ne tenê ji bo têkiliyên Amerîka-Çînê, lê her wiha ji bo krîza Îranê, ewlehiya enerjiyê û aboriya cîhanê jî dikare encamên girîng çêbike.