KRÎZA SIYASÎ LI IRAQÊ TIRSIYAR DIBE: NAMZEDA SEROKWÊZÎRÊ HÊ NAHATIYE DIYARKIRIN

Irakê de krîza avakirina hikûmetê dîsa kûrtir dibe. Şii Koordinasyon Çerçevesi, digel ku demê qanûnî bi dawî dike, hîn jî nikare namzeda serokwezîrê diyar bike. Navê Nuri el-Maliki û İhsan el-Avadi derdikeve pêş, lê heke lihevhatin nebe krîz dê zêdetir kûrtir bibe.

Piştî 2003’an, li Iraqê sistemek parvekirina hêzê hat damezrandin ku li gorî wê serokatiya dewletê ji Kurdan re, serokwezîrî ji Şîeyan re û serokatiya Meclîsê ji Erebên Sûnî re tê dayîn. Lê pêşbaziyên navbera blokên Şîe û faktorên derveyî vê pêvajoyê dijwar dikin. Piştî hilbijartinên 11’ê Mijdara 2025’an, nêzîkî 5 meh û nîv derbas bûye û hîn jî hikûmet nehatiye avakirin.

Meclîsa Iraqê ji 329 kursiyan pêk tê û ji bo avakirina hikûmetê 165 kursî hewce ye. Di hilbijartinan de Şîe 187, Sûnî 77, Kurd 56 û komên kêmînî 9 kursî wergirtin. Hikûmeta Muhammed Şiya es-Sudani di rêza yekem de bû.

Şii Koordinasyon Çerçevesi, Nuri el-Maliki wekî namzeda serokwezîrê destnîşan kir, lê ev biryar li hundir û derve nîqaş çêkir. Donald Trump got ku heke Maliki were hilbijartin, Amerîka dê piştgiriya xwe ji Iraqê qut bike. Maliki ev yek wekî destwerdanek di ser serweriya welatê de binav kir.

Maliki di navbera 2006-2014’an de serokwezîr bû. Di wê demê de DAİŞ li Iraqê gelek herêm girt û Maliki neçar ma ku dest ji karê xwe berde.

Nakokiyên navbera blokên Şîe pêvajoya hilbijartinê asteng dikin. Hin kom Maliki piştgirî dikin, hin jî Asaib Ehl-i Hak û Ammar el-Hekim bi İhsan el-Avadi re ne.

Demê qanûnî nêzîkî dawiyê ye. Piştî hilbijartina Nizar Amedî, blokên Şîe divê di 15 rojan de namzed diyar bikin. Dawiya vê demê 25 Nîsan e.

Haşdi Şabi û milîsên wê jî di siyaset û leşkerî de rola girîng hene. Ev hêz li Basra, Bağdat, Necef û Kerbela de bandorê mezin hene.

Krîza niha ne nû ye. Di hilbijartinên 2018, 2021 û 2022’an de jî nakokî hebû. Muqtada es-Sadr û tevgera wî di guherandina dengên siyasî de rola mezin lîstin.