Dİ SERDEMA SALEKE YA HİKÛMETA HTŞ’YÊ DE ZÊDETİR Jİ DU HEZAR ELEWÎ HATİNE KUŞTİN

Piştî ku HTŞ Şam kontrol kir, di nav salekê de êrîşên li dijî Elewiyan bi awayekî giran zêde bûn. Di vê demê de zêdetir ji du hezar Elewî jiyana xwe winda kirin; revandinên jin û zarokan, êrîşên cinsî û zewacên bi zorê gelemperî bûn. Necezakirin êrîşvanan jî rê li ber êrîşên nû vekir.

Li bin serokatiya Ehmed Şara, salek derbas bû ku HTŞ li Şam desthilatdar bû. Di vê demê de HTŞ û komên çekdar ên girêdayî wê li herêmên cuda yên Sûriyeyê li dijî gelan êrîşên pir pêk anîn. Lê herî zêde Elewî bûn ku li bin van êrîşan man.

Roja Şemiyê, 27’ê Kanûna Pêşînê, Elewî bi daxwaza rêveberiya federal û ne-navendî çalakiyek li dar xistin. Hêzên HTŞê li çalakvanan êrîş kirin; herî kêm 10 Elewî hatin kuştin û bi dehan kes birîndar bûn.

Piştî ku HTŞ Şam kontrol kir, herêmên ku yekemîn care hate hedefgirtin, herêmên sahilê bûn ku Elewî li wir bi giranî dijîn. Elewî, ku nêzîkî %10 ji nifûsa Sûriyeyê pêk tînin, bi giranî li Lazqiyê û Tertûsê dijîn; her weha li Hims, Hama û hin deverên Şamê jî nifûsa wan zêde ye.

Piştî ku QSD DAÎŞ têk bir û hêza wê sînordar kir, êrîşên ku kêm bûbûn, piştî ku HTŞ desthilata xwe li Şamê eşkere kir, dîsa zêde bûn. Ji ber ku ev herêm di bin kontrola HTŞê de ne, QSD nikarî bû rasterast destwerdanê bike û her weha êrîşên li dijî Elewiyan bi domdarî berdewam bûn.

Tevî ku di nav QSD û HTŞ de peymana ku bi navê Peymana 10’ê Adarê tê zanîn, kêmkirina êrîşan li dijî Elewiyan û gelên din di nav şertan de bû, HTŞ bi qesd van şertan bi cî neanî. Di dawiya salê de jî êrîşên ku bi taybetiya wan tê gotin ku qirkirina Elewiyan in, berdewam kirin.

Polîtîkaya Dijî-Elewî ya HTŞ’yê

HTŞ, piştî ku roja 8’ê Kanûna 2024’an Şam kontrol kir, di meha Adarê de bi bahana “hebûna hêzên rejîma Esed” li Lazqiyê êrîş kir. Lê êrîş bi bingehîn li ser gelê sivîl ê Elewî bû. Li gorî Sêvîsê Mêjûya Mafên Mirovan ya Sûriyeyê (SOHR), di van êrîşan de zêdetir ji 500 kes jiyana xwe winda kir.

Rapora ku roja 23’ê Adara 2025’an ji aliyê Komîteya Şopandina Mafên Mirovan û Mirovahiyê ve hat weşandin, mezinahiya qirkirinê herî zêde eşkere kir. Li gorî raporê, di navbera 6–9’ê Adarê de 25 êrîşên qirkirinê li dijî Elewiyan pêk hatin û 2 hezar û 246 kes hatin kuştin.

Di rapora din a ku roja 25’ê Adarê ji aliyê SOHR ve hat weşandin de hat gotin ku li Lazqiyê, Tertûsê, Hama û Himsê 62 êrîşên qirkirinê hatine kirin û di wan de 1 hezar û 659 kes hatine kuştin.

Piştî ku QSD daxuyanî kir ku dê li dijî vê rewşê destwerdanê bike, di nav QSD û HTŞ de Peymana 10’ê Adarê hate îmzekirin. Her çend êrîşên ku roja 6’ê Adarê dest pê kirin demek kurt rawestiyan jî, tacîz û êrîşên HTŞ û komên wê li dijî Elewiyan berdewam kirin û bi demê re dîsa bûn êrîşên girseyî.

Necezakirin Rê Li Ber Qirkirinên Nû Vekir

Di meha Tîrmehê de HTŞ tu kes ji ber qirkirina Elewiyan ya di Adarê de pêk hatibû, ne dadgeh kir û li dijî wê, wan ak kir. Piştî wê, li deriyên herêmên Elewiyan kontrolên çekdar hate damezrandin. Di van kontrolan de revandin û kuştinên takekesî dest pê kirin.

Di meha Mijdarê de jî li Himsê hêzên Hikûmeta Derbasî ya Şamê êrîşên nû li dijî Elewiyan kirin. Mal hatin şewitandin û Elewiyên ku li kuçeyan hatin girtin, hatin kuştin. Piştî ku gel ji bo protestoyê derketin derve, hêzên HTŞê li wan êrîş kirin û bi dehan kes jiyana xwe winda kir.

Piştî van protestoyan jî, li Hims û Hama hêzên çekdar ên girêdayî rejîmê bi çekan li derve derketin û bangên qirkirinên nû kirin.

Revandin, Êrîşên Cinsî û Êrîş Li Ser Cihên Baweriyê

HTŞ û komên wê tenê bi êrîşên qirkirinê ne man. Bi taybetî li Lazqiyê û Tertûsê, revandina Elewiyan û kuştina wan, her weha revandina jin û zarokan û koletîkirina wan zêde bû.

Li gorî rapora Neteweyên Yekbûyî ya di Tîrmehê de hat weşandin, gelek jin û zarokên ku temenên wan di navbera 3 û 40 salan de bûn, bi rojan li kuçeyan hatin revandin. Di raporê de hat diyarkirin ku malbatên wan hatine tehdîtkirin û HTŞ tu lêkolînek fermî ne dest pê kir.

Rapora NY jî destnîşan kir ku jin û zarokên hatine revandin hatine êrîşkirina cinsî û bi zorê hatine zewac kirin û ev êrîş bi awayekî sîstematik li jinên Elewî tê kirin. Rêxistina Amnêstiya Navneteweyî jî ragihand ku di navbera Sibat û Hezîrana 2025’an de herî kêm 36 jin û zarokên Elewî hatine revandin.

Êrîşên HTŞ’yê her weha cihên îbadetê yên Elewiyan jî hedef girtin. Ji Adara 2025’an vir ve bi dehan ziyaretgehên Elewiyan hatine şewitandin an jî bi temamî hatine hilweşandin.