JIN LI DIJÎ PROJEYÊN GES’Ê BERXWEDANÊ DIDOMÎNIN: EM Ê AX Û JIYANA XWE QURBAN NEKIN

Li taxa Kervanpınar (Arzoxlî), ku girêdayî navçeya Sur a Amedê ye, li dijî projeyên santralên enerjiya rojê (GES) û hilanîna enerjiyê yên ku ji aliyê pargîdaniya Zenkar Nakliyat İnşaat ve tên plankirin, berxwedan didome. Niştecihên taxê yên ku debara xwe bi ajelvanî û heywandariyê dikin, dixwazin ev projeyên ku bi gotina wan, zeviyên giştî yên çêrandinê, çavkaniyên avê û herêmên dîrokî tehdîd dikin, bên betalkirin. Jin jî di pêşengiya çalakiya nobetê ya li konan de cih digirin û dibêjin: “Çavkaniya me ya tenê ya debara jiyanê heywandarî ye, ew jî ji me distînin. Em ê destûrê nedin.”

Tê gotin ku du projeyên bi navên ZENKAR-1 û ZENKAR-2 li taxê tên plankirin û dê bi qasî 227 û 313 dönim zevî bigirin. Kapasîteya giştî ya hilberîna elektrîkê ya van projeyan 33 megawat û kapasîteya hilanîna enerjiyê jî 33 megawatsaet e. Niştecihên taxê yên ku debara xwe bi heywandariyê dikin, li dijî van projeyan ku zeviyên çêrandinê yên bi hevparî tên bikaranîn û herêmên dîrokî digirin, ji bo parastina qadên jiyana xwe çalakiyên xwe didomînin.

Di çarçoveya doza li dijî biryara “erênî ya Nirxandina Bandora Jîngehê” (ÇED) ya ji bo Projeya ZENKAR-2 de, ku li Dadgeha Yekem a Îdarî ya Amedê hatiye vekirin, piştî lêkolîna qadê ya di 16ê Tîrmehê de rapora pisporan hate amadekirin. Di raporê de hate gotin ku bandorên projeyê li ser çandinî, heywandarî, çavkaniyên avê, qadên niştecihbûnê û mîrata çandî bi têra xwe nehatine nirxandin. Pisporan nêrîna xwe ya ku bicihanîna projeyê di rewşa heyî de ne guncaw e, diyar kirin.

Dema ku pêvajoya dadgehê didome, di 21ê Cotmehê de, piştî ku xebatkarên pargîdaniyê bi hevaltiya jandarmeyan ketin qada projeyê, niştecihên taxê dest bi çalakiyê kirin. Welatiyên ku dixwazin zeviyên çêrandinê û qadên jiyana xwe biparêzin, li qada projeyê nobeta konan dest pê kirin û daxwaz dikin ku pargîdanî dev ji projeyan berde.

Jinên ku di pêşengiya vê têkoşînê de ne, bi dirûşma “Em herî ya xwe nadin” nobetê digirin. Wan diyar kir ku ev projeyên çavkaniyên debara jiyanê û qadên jiyana wan tehdîd dikin. Jin dibêjin: “Em bi şopên mêşa ajelan li ser pêlavên xwe hatin. Ji bilî heywandariyê tu çavkaniyeke din a debara jiyana me tune.” Wan got ku heta pargîdanî ji qada projeyê venekişe, dê nobeta xwe bidomînin.

“GER HEYWANDARÎ TÊNE RAKIRIN, EM JÎ NIKARIN LI VIR BIMÎNIN”

Leyla Aslan, ji jinên ku nobetê digirin, diyar kir ku heke projeya GES’ê were pêkanîn, ew ê çavkaniya xwe ya debara jiyanê winda bikin. Wê got ku windabûna zeviyên çêrandinê û rawestandina heywandariyê dê wan neçar bike ku gund terk bikin.

Aslan got: “Heke ev GES were avakirin, em ê nekarin li vir heywanan xwedî bikin û ne jî debara xwe bikin. Her tiştê me dê biqede. Ew ê rewşê wisa bikin ku em neçar bimînin ji gund koç bikin. Heke heywan, ax û tenduristî tune bin, em ê li vê gundê çi bikin? Em naxwazin ji vir biçin. Em ê van axan û jiyana xwe nede wan.”

Aslan bi tekezî got ku têkoşîna wan ji bo parastina axa xwe û çavkaniyên avê ye. Wê got ku dewlet divê li şûna piştgiriya pargîdaniyan, piştgirî bide gundiyan. Aslan wiha got: “Dewlet, li şûna ku piştgiriyê bide wan û li pişt wan bisekine, bila were û alîkariya gundiyan bike. Em dixwazin pirsgirêk bêyî ku mezin bibe û bibe sedema bûyeran were çareserkirin û axa gundiyan neyê desteserkirin.”

“SERMAYE Û PARGÎDANÎ TÊN PARASTIN”

Gülşen Birer, ku ji bo piştgirî û piştgiriya jinan li herêmê ye, jî li dijî projeya GES’ê nerazîbûna xwe nîşan da û got ku pêvajoya qanûnî û bandorên jîngehê nayên hesibandin.

Birer got: “Em ji bo demeke dirêj li vir in da ku li dijî talana xwezayê û dagirkirina milk û malên li Kurdistanê nerazîbûna xwe nîşan bidin. Em bi gel re ne. Gel naxwaze pargîdanî, jandarme û ekskavator li vir bin. Di vê pêvajoyê de tewra rêgezên ku qanûn pêdivî dibîne jî nayên şopandin. Li vir pargîdaniyê diparêzin û wek nobedaran ji bo sermayedaran tevdigerin. Hêzên ewlehiyê jî îro ji bo van pargîdaniyan dibin mertal. Em ê destûrê nedin û rê li ber vê talanê negirin.”

Birer bal kişand ser bandorên projeyên mezin ên GES’ê li ser avhewa û jiyana gund û diyar kir ku ewlehî û tenduristiya gel nayên hesibandin. Wê got: “Di vê projeyê de tu carî ewlehî û tenduristiya gel nayê hesibandin. Bermahiyên zirardar ên ku ji GES’ê derdikevin, debara jiyanê û jiyana gundiyan tehdîd dikin. Em jin xwediyên sereke yên parastina jiyanê ne. Em ji bo parastina jiyana xwe li vir in û têdikoşin.”

“ME NEÇAR E BERXWEDANÊ BIKIN”

Bahar Çiftçi, ji niştecihên taxê, jî got ku heke proje were pêkanîn, zeviyên çêrandinê dê winda bibin û heywandarî dê biqede. Wê diyar kir ku ew ê têkoşîna xwe bidomînin û got ku çavkaniyên debara jiyana wan di bin tehdîdê de ne.

Çiftçi got: “Em mafê xwe dixwazin. Jiyana me mafê me ye û em ê wê nedin kesî. Li vir hemû mirov bêkar in û niha çavê xwe danîne ser heywandariya ku em bi wê debara xwe dikin.

Em bi pêlavên ku pê re mêşa ajelan heye hatin vir. Ew dixwazin jiyana me ji destê me bistînin. Dixwazin axa me bistînin û me ji vir bi dûr bixin. Em jin di pêşiyê de dimeşin. Her tişt çi dibe bila bibe, em ê li vir bimînin û berxwe bidin. Çavkaniyên debara jiyana me ji destê me tên girtin. Heke ev proje pêk were û zeviyên çêrandinê ji destê me derkevin, ne heywan dê bimînin û ne jî kar. Em ê bêyî çavkaniya debara jiyanê bimînin. Ji ber vê yekê me neçar e ku berxwe bidin.”