ENCAMÊN HILBIJARTINÊN ÎSRAÎLÊ HATIN RAGIHANDIN: DANÛSTENDINÊN KOALÎSYONÊ DÊ ZEHMET BIN

Li gorî encamên dawî yên hilbijartinên giştî yên li Îsraîlê hatin kirin, bloka rastgir û rastgirê tund a bi serokatiya Serokwezîr Binyamîn Netanyahû, di Knessetê de ku 120 kursî hene, 53 kursî bi dest xist û bû bloka siyasî ya herî mezin. Lêbelê, ji ber ku tu aliyekî siyasî negihîşt piraniya 61 kursiyan a ji bo avakirina hikûmetê pêwîst e, tê payîn ku danûstandinên zehmet ên ji bo avakirina hikûmeta nû dest pê bikin.

Li gorî encamên dawî yên ku Komîsyona Navendî ya Hilbijartinan roja Înê ragihand, bloka rastgir û rastgirê tund a bi serokatiya Netanyahû 53 kursî bi dest xist. Partiya Likud a Netanyahû jî bi 27 parlementeran bû partiya herî mezin a Knessetê.

Bloka opozîsyonê ya bi serokatiya siyasîmedarê navendî Gadi Eisenkot 48 kursî bi dest xist, lê partiyên Erebî Ra’am û Lîsteya Erebî ya Yekgirtî bi tevahî gihîştin 19 kursiyan. Negihîştina koalîsyona heyî ya piraniya parlamentoyê, danûstandinên di navbera komên siyasî de ji bo avakirina hikûmetê pêwîst dike.

Hilbijartinên ku roja Sêşemê hatin kirin, ji êrîşa Hamasê ya li dijî Îsraîlê di 7’ê Cotmeha 2023’an de vir ve, yekemîn hilbijartinên giştî yên li welêt bûn. Rêjeya beşdarbûnê gihîşt 77 ji sedî, ku ji sala 1999’an vir ve asta herî bilind e. Zêdebûna hejmara kursiyên ku partiyên Erebî di parlamentoyê de bi dest xistin jî yek ji encamên balkêş ên hilbijartinan bû.

Piştî ragihandina encaman, alîgirên Netanyahû partiyên Erebî bi sextekariyê di hilbijartinan de tawanbar kirin. Hin berpirsiyar û dezgehên ragihandinê yên Îsraîlî îdiaya ku van partiyan ji Qeterê pere standine da ku li hember dengên hilbijêran pere belav bikin, anîn ziman.

Qeter, ku di siyaseta Îsraîlê de gelek caran dibe mijara nîqaşan, wekî yek ji piştgirên darayî yên girîng ên Hamasê tê dîtin û bi salan mêvandariya rêveberiya siyasî ya tevgerê kiriye. Lê hem Qeter û hem jî partiyên Erebî îdiayên destwerdana di hilbijartinan de red kirin.

Serokê opozîsyonê Gadi Eisenkot jî Netanyahû tawanbar kir ku hewl dide encamên hilbijartinan neqanûnî û negunca nîşan bide.

Servîsa îstixbarata navxweyî ya Îsraîlê, Şîn Bet, ragihand ku di derbarê gumanên nebaşiyê û binpêkirinên di hilbijartinan de lêpirsînek hatiye destpêkirin. Lê saziyê tekez kir ku armanca lêpirsînê ne tawanbar kirina tevahiya komeke ku bi awayekî demokratîk û li gorî qanûnê dengê xwe daye ye.

Komîsyona Navendî ya Hilbijartinan jî di daxuyaniya xwe ya roja Pêncşemê de got ku hin agahî û îdîayên di nav raya giştî de belav dibin, bi tevahî bêbingeh in. Komîsyonê ragihand ku lêpirsîna berdewam dê bandorê li encamên dawî yên hilbijartinan neke.

Tê payîn ku encamên dawî roja Çarşema 4’ê Mijdarê bi fermî ji Serokkomar Isaac Herzog re bên radestkirin. Piştî encaman, Herzog dê bi serokên partiyên ku ketine parlamentoyê re hevdîtinan bike û kesê ku dê erkê avakirina hikûmetê werbigire diyar bike.

Ji ber ku tu bloka siyasî negihîştiye piraniya 61 kursiyan, tê texmînkirin ku danûstandinên koalîsyonê çend hefteyan bidomin. Heke danûstandin bê encam bimînin, dibe ku li Îsraîlê ji nû ve hilbijartinên zû bên kirin.

Encamên hilbijartinan her wiha qutbûna siyasî ya ku ji êrîşên 7’ê Cotmeha 2023’an vir ve li Îsraîlê kûrtir bûye, nîşan dan. Hilbijartin di demekê de pêk hatin ku rexneyên navneteweyî li ser şêwaza meşandina şerê li Xezayê zêde dibûn, tundûtûjî li Şerîeya Rojava ya dagirkirî didomand û berfirehkirina niştecîhgehên Îsraîlê jî dihat nîqaşkirin.

Nezelaliya avakirina hikûmetê di demekê de derket holê ku Netanyahû tehdîd kiribû ku dibe ku êrîşeke leşkerî ya nû li dijî Îranê bide destpêkirin. Ji ber vê yekê, ev rewş ne tenê ji bo siyaseta navxweyî ya Îsraîlê, lê ji bo pêşketinên herêmî jî girîng e.