DEDEOĞLU: DIVÊ LI HEMBER ZEXTÊN LI SER ROJNAMEVANAN XETEK TÊKOŞÎNÊ YA HEVPARR Û DOMDAR BÊ AVAKIRIN

Serokê Giştî yê Yekîtiya Basın-İş a DİSK’ê Turgut Dedeoğlu diyar kir ku divê zextên li ser rojnamevanan ne wekî bûyerên kesane bên nirxandin û bang li rêxistinên pîşeyî yên çapemeniyê û sendîkayan kir ku têkoşîneke hevpar, domdar û encamgir bimeşînin. Dedeoğlu tekez kir ku dîtina zextên li ser rojnamevanên Kurd wekî bûyerên takekesî, dîmena giştî ji çavan veşêre.

Di serdema desthilatdariya AKP’ê de zextên li ser rojnamevanan zêde bûne û didomin. Li gorî daneyên Komeleya Rojnamevanên Dîcle-Firat, di navbera salên 2002 û 2022’an de 894 rojnamevan ji ber çalakiyên xwe yên pîşeyî hatine girtin.

Di dema dawî de tê xwestin ku zextên li ser rojnamevanan bibin tiştekî asayî. Li kanala televîzyonên muxalîf kayyum tên tayînkirin û li ser malperên înternetê û hesabên medyaya civakî astengiyên gihîştinê tên ferzkirin. Hesabên medyaya civakî yên Ajansa Mezopotamya, Jinnews û rojnameya Yeni Yaşam gelek caran tên girtin. Di heman demê de pêşî li gihîştina malpera nûçeyan a T24 hate girtin û paşê jî hesabên wê yên medyaya civakî hatin astengkirin.

Serokê Giştî yê Yekîtiya Basın-İş a Konfederasyona Sendîkayên Karkerên Şoreşger (DİSK) Turgut Dedeoğlu diyar kir ku derbarê zextên li ser rojnamevanan de daneyên fermî yên berfireh tune ne û bûyer ji aliyê rêxistinên pîşeyî yên rojnamevanan û rêxistinên mafan ve tên tomarkirin.

Dedeoğlu got ku ji sala 2002’an vir ve, statîstîkeke fermî ya dewletê ku hemû mijarên wekî binçavkirin, girtin, lêpirsîn, êrîşên laşî, astengiyên gihîştinê û destwerdanên li saziyên medyayê di yek daneyê de kom bike, tune ye. Wî destnîşan kir ku daneyên heyî ji raporên saziyên cuda tên berhevkirin û got ku ew raporên Komeleya Rojnamevanên Dîcle-Firat girîng dibînin.

“MAFÊ CIVAKÊ JI BO HÎNBÛNA RASTIYAN TÊ TENGKIRIN”

Dedeoğlu diyar kir ku zextên li ser rojnamevanan tenê bi hedefgirtina nûçeyên an rojnamevanên takekesî nayên ravekirin. Wî bal kişand ser siyaseta zextê ya avahîsaz a ku armanca wê xurtkirina kontrola siyasî ya desthilatdariyê ye.

Dedeoğlu got ku mijar tenê binçavkirin an girtina rojnamevanan nîne; dixwazin sînorên rojnamegeriyê desthilatdarî diyar bike û mafê civakê yê hînbûna rastiyan teng bike.

Wî got ku pêşketinên Cotmeha 2026’an nîşan didin ku di heman demê de ku nûçeyên hestiyar ên ji aliyê siyasî ve tên weşandin, tedbîrên edlî û îdarî yên li dijî rojnamevanan jî zêde dibin. Dedeoğlu diyar kir ku piştî nûçeyên derbarê lêpirsîna fonê de tedbîrên hatine girtin û tayînkirina kayyum li Halk TV, fikarên derbarê tengkirina qada xebata medyaya serbixwe zêde kirine.

Wî got divê li encama hevpar a van pratîkan bê nihêrtin: bilindkirina lêçûna rojnamegeriyê, dijwartirkirina hilberîna nûçeyên serbixwe û astengkirina gihîştina agahiyên ku desthilatdariyê aciz dikin ji bo civakê.

Dedeoğlu bal kişand ser aliyê çînî yê vê mijarê û got ku zexta li ser rojnamevanan di heman demê de êrîşek e li ser mafê karkeran ku şert û mercên jiyana xwe bizanin, binpêkirinên mafan bibînin û nerazîbûneke rêxistinkirî pêş bixin. Wî destnîşan kir ku bêdengkirina rojnamevanan ne tenê nûçeyan, lê derfeta civakê ya gihîştina rastiyê jî dike hedef.

“DÎTINA ZEXTÊN LI SER ROJNAMEVANÊN KURD WEKÎ BÛYERÊN TAKEKESÎ, DÎMENA GIŞTÎ VEDİŞÊRE”

Dedeoğlu behsa zextên sîstematîk ên li ser medyaya Kurdî kir û bal kişand ser girîngiya vê pirsê ku azadiya çapemeniyê ji bo kê tê parastin û piştgiriya pîşeyî di kîjan şertan de tê sînordarkirin.

Wî got ku bangkirina rojnamevanên Kurd ji ber nûçeyên wan bo dayîna îfadeyê, vekirina lêpirsînan li dijî wan û astengkirina gihîştina weşanên wan, dema wekî bûyerên takekesî bên nirxandin, wêneyê giştî nayê dîtin. Li gorî wî, divê domdariya van pratîkan û têkiliya di navbera wan de bê şopandin.

Dedeoğlu diyar kir ku dema hin rojnamevan tên hedefgirtin, piştgiriya pîşeyî zû derdikeve holê, lê dema mijar dibe rojnamevanên Kurd, dibe ku piştgirî bi heman awayî neyê nîşandan. Wî got ev rewş wisa xuya dike ku azadiya çapemeniyê ne wekî mafekî gerdûnî, lê li gorî kesê ku dibe hedef tê parastin.

Wî destnîşan kir ku zextên li ser medyaya Kurdî carinan ne wekî destwerdan li ser çalakiya rojnamegeriyê, lê tenê di çarçoveya ewlehî an siyasetê de tên nirxandin. Bi vî awayî mafê agahîgirtinê û azadiya rojnamegeriyê dikevin paş.

Dedeoğlu got: “Pirsê bingehîn ev e: Kesên ku li hember astengkirina gihîştina saziyekê ya nûçeyan dengê xwe bilind dikin, dema heman pratîkê medyaya Kurdî dike hedef, dikarin bi heman biryardariyê helwestê nîşan bidin?”

Wî tekez kir ku azadiya çapemeniyê tenê azadiya rojnamevanên ku di medyaya sereke de an bi zimanê piraniyê weşanê dikin nîne. Bêdengbûna li hember zextên li ser rojnamevanên Kurd, îdiaya parastina azadiya çapemeniyê kêm û kêmasî dihêle. Ji ber ku asayîkirina sansûrê li ser beşekê, dikare rê li ber sepandina wê li ser beşên din jî veke.

Dedeoğlu diyar kir ku pêwîstî bi piştgiriye demkî tune, lê bi piştgiriye pîşeyî ya hevpar heye ku hemû lêpirsîn, bangkirinên ji bo îfadeyê, binçavkirin û astengiyên gihîştinê yên li ser rojnamevanan bi heman pîvanên li ser bingeha mafan bişopîne, belge bike û li hember wan helwesteke hevpar bigire.

“DIVÊ LI HEMBER ZEXTAN DE PIŞTGIRÎ PARÇE-PARÇE NEMÎNE”

Dedeoğlu li ser helwesta rêxistinên pîşeyî yên çapemeniyê û sendîkayan jî rawestiya û got ku divê li hember zextên li ser rojnamevanan xetek têkoşînê ya hevpar û domdar bê avakirin.

Wî got ku daxuyaniyên li hember binçavkirin, girtin, astengiyên gihîştinê û tayînkirina kayyuman, serdanên piştgiriyê û alîkariya hiqûqî girîng in, lê divê ev gav bibin beşeke têkoşîneke domdar.

Dedeoğlu got: “Dema zexta li ser rojnamevanekî tenê wekî pirsgirêka wî rojnamevanî an saziya ku ew lê dixebite bê nirxandin, piştgirî li hember mekanîzmayên zextê parçeyî dimîne.”

Wî diyar kir ku dema astengiyên gihîştinê yên li ser çapemeniya Kurdî, bangkirina rojnamevanan ji bo îfadeyê û hedefgirtina saziyên weşanê nebin mijara hevpar a hemû rêxistinên pîşeyî yên çapemeniyê, sînorên piştgiriya pîşeyî derdikevin holê.

Dedeoğlu got azadiya çapemeniyê ne mafek e ku tenê ji bo hin rojnamevan an saziyên medyayê bê parastin. Bêdengbûna li hember zexta li ser rojnamevanekî, azadiya xebat û nûçegihandina hemû rojnamevanan qels dike.

Wî destnîşan kir ku têkoşîna ji bo azadiya çapemeniyê tenê bi têgihiştineke ku tu rojnamevan ji ber nasname, nêrîna siyasî an saziya medyayê ku lê dixebite ji piştgiriyê bê derxistin, dikare xurt bibe.

“GIRTINA ROJNAMEVANEKÎ MAFÊ CIVAKÊ JI BO HÎNBÛNA RASTIYÊ RANAKINE”

Turgut Dedeoğlu hişyarî da ku binçavkirin, girtin, astengiyên gihîştinê û zextên aborî yên li ser rojnamevanan dikarin belavbûna nûçeyên ku desthilatdarî naxwaze dijwar bikin û di nav rojnamevanan û saziyên medyayê de xwe-sansûrê zêde bikin.

Dedeoğlu got ku ev yek nayê wê wateyê ku desthilatdarî dikare rastiyê bi tevahî kontrol bike an piştgiriya civakî ya xwe zêde bike. Wî tekez kir ku astengkirina nûçeyekê îdîayên di wê nûçeyê de ji holê ranake û girtina rojnamevanekî jî hewcedariya raya giştî ya hînbûna rastiyê ji holê ranake.

Wî got divê kontrola kurt-dem a ku zext dikare ji bo desthilatdariyê peyda bike, ji bandorên dirêj-dem ên li ser baweriya civakî, berpirsiyariyê û çavdêriya demokratîk cuda bê nirxandin.

Dedeoğlu destnîşan kir ku daneyên heyî nîşan didin zextan qada rojnamegeriya serbixwe teng dikin. Wî got ku gelo ev zext dê qezenceke siyasî ya zelal ji bo desthilatdariyê peyda bike an na, dê di hilbijartinên pêş de zelalتر bê dîtin.