RÊYA ÇARESERİYA DEMOKRATÎK JI GARANTIYA DESTÛRÎ YA NASNAMEYA KURDÎ DERBAS DIBE

Cîgirê Hevseroka Giştî ya Partiya Herêmên Demokratîk (DBP) Narin Gezgör diyar kir ku ji bo Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk bigihîje çareseriyeke mayînde, nasname, ziman û çanda gelê Kurd divê di destûra bingehîn de bên garantîkirin. Gezgör got: “Pêwîste kurdî wekî zimanê fermî bê naskirin û mafê perwerdehiya bi zimanê dayikê bê garantîkirin.”

Di Pêvajoya Aştî û Civaka Demokratîk de, garantîkirina nasnameya gelê Kurd di qanûn û destûra bingehîn de, di nav mijarên sereke yên nîqaşên çareseriya demokratîk de cih digire. Cîgirê Hevseroka Giştî ya DBP’ê Narin Gezgör diyar kir ku pêvajo nikare tenê bi derxistina çekan ji holê bi sînor bimîne. Wê got divê gelê Kurd bikaribe bi nasnameya xwe azad bijî, bi zimanê dayikê perwerde bibîne, di qadên giştî de zimanê xwe bi kar bîne û di jiyana siyasî û civakî de bi şertên wekhev beşdar bibe.

Gezgör di nirxandinên xwe yên ji ajansa me re de tekez kir ku entegrasyona demokratîk ne wateya lihevhatina yekalî an jî pejirandina bê şert û merc a pergala heyî ye.

“ENTEGRASYONA DEMOKRATÎK NE LIHEVHATINA YEKALÎ YE”

Narin Gezgör bal kişand ser şert û mercên dîrokî yên dema bangewaziya 27’ê Sibatê ya Rêber Apo û got ku di demekê de ku Rojhilata Navîn bi şer û pevçûnên piralî re rû bi rû bû, stratejiyeke nû ya têkoşînê derket holê.

Gezgör diyar kir ku piştî têkoşîna azadiyê ya 52 salan, bi bangewaziya 27’ê Sibatê ya Rêber Apo di rêbaz û stratejiya têkoşînê de guhertin çêbû û stratejiya bingehîn li ser siyaseta demokratîk hate avakirin. Wê got ev nêzîkatî perspektîfa avakirina civaka demokratîk û pişt re entegrasyona demokratîk jî tîne.

Gezgör anî ziman ku entegrasyona demokratîk nêzîkatiyeke giştî ye ku tê de nasname û baweriyên cuda tên qebûlkirin, hewl nayê dayîn ku hemû kes wekhev bên kirin, hebûn û nasnameya wan tê naskirin û azadiyên wan tên garantîkirin. Wê got divê entegrasyona demokratîk di vê çarçoveyê de were nirxandin, ne wekî lihevhatina bê şert û merc bi pergala heyî re.

Gezgör diyar kir ku bersiva siyaseta demokratîk komara demokratîk e. Wê got ji bo ku komar demokratîk bibe, pêşî divê pergala hiqûqê ya ku li ser mentiqê dewletperest û yekparêz hatiye avakirin were guhertin. Gezgör bal kişand ser girîngiya derbasbûna ji hiqûqa neyînî bo hiqûqa erênî, ku Rêber Apo gelek caran li ser rawestiyaye. Wê got divê hebûna nasname, bawerî û gelên cuda yên ku li Tirkiyeyê dijîn bê naskirin û azadiyên wan bên garantîkirin.

Gezgör diyar kir ku bê guhertina pergala hiqûqê û bê nûvekirina rêzikên kevn û qalibgirtî yên komarê, ne demokratîkbûna komarê û ne jî çareseriyeke rastîn gengaz e. Wê tekez kir ku aşîtî bi naskirina cudahiyan pêkan e.

“DIVÊ RASTIYA KURD A KU BI DESTÛRA 1924’AN HATE ÎNKARKIRIN BÊ NASKIRIN”

Gezgör bi bîr xist ku Têkoşîna Azadiya Kurd wekî têkoşîna hebûn û azadiya gelê ku hebûna wî hatiye înkarkirin derketiye holê. Wê got daxwaza naskirina gelê Kurd ku bi Destûra Bingehîn a 1924’an hebûna wî nehatiye naskirin, û hemû beşên cuda yên civakî yên ku li Tirkiyeyê dijîn, di bingeha vê têkoşînê de cih digire.

Gezgör diyar kir ku tevî zilm, zordarî û polîtîkayên yekparêz, di encama têkoşîneke dirêj de berxwedaneke bi bawerî û biryardarî hatiye meşandin. Wê got ew rêziknameya derbasbûnê ya ku herî dawî hatiye derxistin, her çend hîn nehatiye sepandin, ji bo wan wekî pêşketineke girîng dihesiband. Wê destnîşan kir ku ew gav di Meclîsê de derî li ser qebûlkirina rastiya Kurd vedike, lê bi tenê ne bes e û mafên ku gelan dixwazin nas nake û azadiyan garantî nake.

Gezgör got di qonaxa bê de divê ne tenê hebûna gel, lê azadiyên wî jî bên qebûlkirin. Wê diyar kir ku îro têkoşîn ji têkoşîna tenê ya gelê Kurd derbas bûye û bûye têkoşîna azadiya hemû gelên ku li Tirkiyeyê dijîn. Wê tekez kir ku divê hişmendiya yekparêz were terikandin.

“DIVÊ KURDÎ WEKÎ ZIMANÊ FERMÎ BÊ NASÎN”

Gezgör diyar kir ku dayîna statûya qanûnî û destûrî ji bo zimanê Kurdî yek ji şertên bingehîn ên demokratîkbûnê ye. Wê got divê mafê perwerdehiya bi zimanê dayikê di serî de be û kurdî wekî zimanê fermî bê naskirin.

Wê got divê ziman û çanda hemû gelên ku li Tirkiyeyê dijîn jî di qadên fermî de bên qebûlkirin. Gezgör anî ziman ku li dijî polîtîkayên asîmîlasyonê û înkarkirinê, di heman demê de têkoşîna zimanî jî tê meşandin. Wê diyar kir ku ji bo ku ev têkoşîn bigihîje encamê, divê ziman û çanda Kurd di asta destûra bingehîn de bên naskirin û mafên ziman û çandê yên gelên din jî bên garantîkirin.

Gezgör tekez kir ku azadiya ziman û çandê divê tenê di daxuyaniyan de nemîne. Wê xwest ku ev maf di saziyên dewletê, Meclîsê û qadên cuda yên jiyana giştî de bi qanûnan bên garantîkirin.

Gezgör bi bîr xist ku Rêber Apo di tevahiya pêvajoyê de gelek caran bal kişandiye ser qanûnên azadiyê û qanûnên hemwelatiya azad û wekhev. Wê got divê pêşî qanûna çarçoveyê di Meclîsê de bê pejirandin û di pratîkê de bê sepandin. Wê her wiha tekez kir ku divê azadiya rêxistinbûnê ya gelê Kurd û gelên din bê naskirin û mafên nasnameyê bên garantîkirin.

“DIVÊ QANÛNÊN TMK, ÇMK Û TCK BÊN GUHERTIN”

Gezgör diyar kir ku rêzikên destûrî yên heyî û hin qanûn li pêşiya azadiyên civakî astengiyan çêdikin. Wê got divê astengiyên li pêşiya azadiya rêxistinbûn û derbirînê ya gelê Kurd û beşên cuda yên civakê bên rakirin.

Gezgör got pêwîstiya reformê di Qanûna Têkoşîna li Dijî Terorê (TMK), Qanûna Dadgehên Zarokan (ÇMK) û Qanûna Cezayê ya Tirkiyeyê (TCK) de heye. Wê bang kir ku ev qanûn bên guhertin û veguherandin.

Gezgör bi bîr xist ku rewşa girtiyên nexweş û girtiyên din demeke dirêj e di rojeva welêt de ye. Wê got divê qanûna çarçoveyê di demeke nêz de bikeve meriyetê. Wê destnîşan kir ku pêwîste bi taybetî girtiyên nexweş, her wiha hemû kesên ku ji ber azadiya raman û derbirînê tên darizandin û ji ber van çalakiyan bi sûcên endamtiya rêxistinê an propagandaya rêxistinê tên cezakirin, azad bibin.

Gezgör got ji bo ku pêvajoya civaka demokratîk li Tirkiyeyê pêş bikeve û bi aştiyeke mayînde bi dawî bibe, şertê bingehîn ew e ku Rêber Apo ji mafê hêviyê sûd werbigire û azad bibe. Wê tekez kir ku ji bo pêşketina tendurist a pêvajoyê divê şert bên afirandin da ku Rêber Apo bikaribe erkê pêşengiyê yê ku gelê Kurd daye wî pêk bîne.

“DIVÊ PRAKTÎKA KAYYUMAN BI DAWI BIBE”

Gezgör diyar kir ku demokratîkbûn divê di hemû qadên jiyana civakî û siyasî de bi gavên pratîk pêş bikeve. Wê got hezaran kes ji ber parastina azadiya raman û derbirînê an jî dijberiya şer ji karên xwe hatine derxistin û divê ew kes vegerin karên xwe.

Wê her wiha got divê rêveberiyên herêmî bên demokratîkkirin û azadiya rêxistinbûnê ya her herêmê bê naskirin. Gezgör diyar kir ku yek ji şertên pêşîn ên vê yekê dawîlêanîna pratîka kayyuman e.

Gezgör tekez kir ku li gorî peyman û peymannameyên navneteweyî yên mafên mirovan, divê azadiyên hemû gelan, di serî de mafên nasnameyê, di destûra bingehîn de bên garantîkirin. Wê got avakirina civaka demokratîk ne tenê bi qebûlkirina hebûna nasname û baweriyên cuda pêkan e, lê divê astengiyên li pêşiya jiyana azad û rêxistinbûna wan jî bên rakirin. Gezgör diyar kir ku bê garantîkirina destûrî ya ziman, çand û nasnameya gelê Kurd, û bê naskirina azadiyên gelên din û beşên civakî, nabe ku mirov qala komareke demokratîk bike.