IRAK’TA SİYASİ KRİZ DERİNLEŞİYOR: BAŞBAKAN ADAYI HALA BELİRLENEMEDİ

Irak’ta hükümet kurma süreci bir kez daha çıkmaza girdi. Şii partilerin oluşturduğu Şii Koordinasyon Çerçevesi, anayasal sürenin son günlerine girilmesine rağmen başbakan adayını belirleyemedi. Nuri el-Maliki ile İhsan el-Avadi arasında yaşanan rekabet öne çıkarken, uzlaşma sağlanamaması halinde ülkedeki siyasi krizin daha da derinleşmesinden endişe ediliyor.

Irak’ta 2003 sonrası kurulan siyasi sistem gereği Cumhurbaşkanlığı Kürtlere, başbakanlık Şiilere, Meclis Başkanlığı ise Sünni Araplara veriliyor. Ancak özellikle Şii bloklar arasındaki iç rekabet ve dış aktörlerin etkisi, başbakanlık sürecini karmaşık hale getiriyor. 11 Kasım 2025 seçimlerinin ardından geçen yaklaşık 5 buçuk aylık sürede hükümet hâlâ kurulamadı.

329 sandalyeli parlamentoda hükümet kurmak için 165 sandalye gerekiyor. Son seçimlerde Şiiler 187, Sünniler 77, Kürtler 56 ve azınlık partileri 9 sandalye kazandı. Mevcut Başbakan Muhammed Şiya es-Sudani liderliğindeki koalisyon birinci olurken, Muhammed Halbusi’nin partisi ikinci, Nuri el-Maliki’nin koalisyonu ise üçüncü sırada yer aldı. Seçimlere katılım oranı yüzde 56 olarak kaydedildi.

Seçimlerin ardından Şii Koordinasyon Çerçevesi, en büyük blok olarak Nuri el-Maliki’yi başbakan adayı ilan etti. Ancak bu karar hem ülke içinde hem de uluslararası alanda tartışma yarattı. ABD Başkanı Donald Trump, Maliki’nin yeniden göreve gelmesi halinde Irak’a desteği kesebileceklerini açıkladı. Maliki ise bu açıklamayı ülkenin egemenliğine yönelik bir müdahale olarak değerlendirdi.

2006-2014 yılları arasında başbakanlık yapan Maliki, özellikle DAİŞ’in 2014’te geniş alanları ele geçirmesi sonrası görevden ayrılmak zorunda kalmıştı. Buna rağmen Maliki, bugün de İran’a yakın gruplarla ilişkileri sayesinde Irak siyasetinde etkisini sürdürüyor.

Şii blok içinde yaşanan görüş ayrılıkları süreci tıkayan en önemli unsur olarak öne çıkıyor. Maliki’ye destek veren grupların yanı sıra, Sudani’ye yakın çevreler, Asaib Ehl-i Hak ve Ammar el-Hekim çizgisi farklı adayları destekliyor. Bu kapsamda İhsan el-Avadi ismi alternatif olarak öne çıkıyor.

Anayasal takvim ise hızla daralıyor. Cumhurbaşkanı Nizar Amedî’nin seçilmesinin ardından, Şii blokların 15 gün içinde adaylarını belirleyip sunmaları gerekiyor. Bu sürenin son günü 25 Nisan olarak öne çıkarken, yapılması beklenen toplantı taraflar için son fırsat olarak görülüyor.

Irak’taki Şii siyasi yapı yalnızca partilerle sınırlı değil. Haşdi Şabi çatısı altında birleşen milis gruplar da hem siyasi hem askeri alanda belirleyici rol oynuyor. Hadi el-Amiri, Kays el-Hazali ve diğer liderler, hem parlamentodaki dengeleri hem de sahadaki güç dağılımını etkiliyor.

Bu gruplar özellikle Basra, Bağdat, Necef ve Kerbela gibi bölgelerde ekonomik ve güvenlik açısından önemli bir güce sahip. Petrol sahaları, sınır kapıları ve kamu ihaleleri üzerindeki etkileri, siyasi pazarlıkları daha da karmaşık hale getiriyor.

Irak’ta yaşanan bu kriz, yeni değil. 2018, 2021 ve 2022 seçimleri sonrası da benzer tıkanmalar yaşandı. Muqtada es-Sadr liderliğindeki hareketin boykot ve çekilme kararları, siyasi dengeleri derinden etkiledi. 2022’de Sudani’nin başbakan olmasıyla kriz geçici olarak aşılsa da, Şii bloklar arasındaki rekabet ve milis yapıların etkisi kalıcı bir çözümün önünde engel olmaya devam ediyor.